2026-09-01
Ważne zmiany dla NGO od 1 września 2026 roku
1 września 2026 r. zaczynają obowiązywać najważniejsze przepisy nowelizacji ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Zmiany dotyczą m.in. małych grantów, zasad udziału organizacji w realizacji zadań publicznych, działalności organizacji pożytku publicznego oraz systemu kontroli. Część nowych regulacji zacznie obowiązywać dopiero od początku 2027 roku.
Nowelizacja została uchwalona przez Sejm 19 czerwca 2026 r., a jej tekst opublikowano w Dzienniku Ustaw 4 sierpnia 2026 r. Wprowadzone rozwiązania mają znaczenie przede wszystkim dla organizacji pozarządowych oraz podmiotów działających w sferze pożytku publicznego.
Małe granty – wyższe kwoty i większe możliwości
Jedną z najbardziej zauważalnych zmian jest podniesienie limitów dotyczących tzw. małych grantów, czyli uproszczonego sposobu zlecania organizacjom realizacji zadań publicznych z pominięciem otwartego konkursu ofert.
Od 1 września 2026 r. organizacja będzie mogła otrzymać w ramach pojedynczego małego grantu do 20 tys. zł. Dotychczas maksymalna kwota wynosiła 10 tys. zł.
Podniesiony został również roczny limit środków, które może otrzymać jedna organizacja. Łączna wartość małych grantów przyznanych w ciągu roku nie może przekroczyć 40 tys. zł, podczas gdy wcześniej było to 20 tys. zł.
Zmianie ulega także udział środków, które mogą zostać przeznaczone na tę formę finansowania. Samorządy i inne podmioty zlecające zadania publiczne będą mogły przeznaczyć na małe granty do 30 proc. planowanych w danym roku dotacji dla organizacji pozarządowych i innych uprawnionych podmiotów. Wcześniej limit ten wynosił 20 proc.
Istotną zmianą jest również odejście od sztywnego 90-dniowego limitu realizacji zadania w ramach procedury małych grantów.
Mniej obowiązków związanych z wkładem finansowym
Nowelizacja zmienia również podejście do wkładu własnego organizacji przy realizacji zadań publicznych.
Przepisy przewidują możliwość wykorzystania przez organizację wkładu rzeczowego lub osobowego, zamiast obowiązkowego wkładu finansowego. Wkład finansowy nadal będzie możliwy, jeżeli zdecyduje o tym podmiot zlecający realizację zadania.
Dla organizacji może to oznaczać większą elastyczność przy przygotowywaniu ofert i realizacji projektów, szczególnie w sytuacji, gdy dysponują one przede wszystkim zasobami osobowymi, sprzętem czy innymi środkami rzeczowymi.
24 kwietnia będzie Dniem Społeczeństwa Obywatelskiego
Nowelizacja wprowadza również rozwiązania o charakterze symbolicznym.
Ustanowiony zostaje Dzień Społeczeństwa Obywatelskiego, który będzie obchodzony 24 kwietnia. Data nawiązuje do uchwalenia w 2023 roku ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.
Wprowadzona zostaje także odznaka „Za Zasługi dla Społeczeństwa Obywatelskiego”. Będzie ona przyznawana przez Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego osobom lub podmiotom szczególnie zasłużonym dla rozwoju społeczeństwa obywatelskiego.
Z wnioskiem o przyznanie odznaki będzie mogła wystąpić m.in. Rada Działalności Pożytku Publicznego albo grupa co najmniej 10 organizacji pozarządowych. Przewodniczący Komitetu będzie mógł również przyznać ją z własnej inicjatywy.
Nowe zasady kontroli organizacji pożytku publicznego
Zmiany obejmują również sposób przeprowadzania kontroli organizacji posiadających status organizacji pożytku publicznego.
Doprecyzowane zostały przepisy dotyczące protokołu pokontrolnego oraz wystąpienia pokontrolnego. Kontrole prowadzone przez Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego mogą być podejmowane z własnej inicjatywy, ale również na wniosek organu administracji publicznej lub organizacji.
Celem zmian jest uporządkowanie procedur związanych z kontrolowaniem działalności OPP.
Zmiany dotyczące środków z 1,5 proc. podatku
Nowelizacja przewiduje również likwidację Funduszu Wspierania Organizacji Pożytku Publicznego.
Chodzi o środki pochodzące m.in. z 1,5 proc. podatku, które zostały nieprawidłowo wydatkowane lub trafiły do organizacji, które nie powinny ich otrzymać, np. w związku z utratą statusu OPP.
Po zmianach środki te będą przekazywane do Funduszu Wspierania Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego.
Warto jednak pamiętać, że ta część reformy zacznie obowiązywać później – 1 stycznia 2027 r.
Więcej organizacji będzie mogło korzystać z uproszczonego sprawozdania
Nowelizacja podnosi również próg przychodów uprawniający organizację pożytku publicznego do przygotowania uproszczonego sprawozdania merytorycznego.
Dotychczas rozwiązanie to dotyczyło OPP, których roczny przychód nie przekraczał 100 tys. zł. Po zmianach limit wzrasta do 200 tys. zł.
To rozwiązanie może oznaczać mniej formalności dla mniejszych organizacji.
Nowe obszary działalności pożytku publicznego
Ustawa rozszerza także katalog sfer, w których mogą być realizowane zadania z zakresu działalności pożytku publicznego.
Wśród nowych lub uzupełnionych obszarów znalazły się m.in. działania na rzecz młodzieży oraz obrona cywilna.
Zmiany mają odzwierciedlać nowe potrzeby społeczne i wyzwania, z którymi mierzą się organizacje oraz lokalne społeczności.
Dodatkowy czas na informacje dotyczące 1,5 proc.
Wydłużony został także termin, w którym Dyrektor Narodowego Instytutu Wolności przygotowuje informację dotyczącą sposobu wydatkowania przez organizacje pożytku publicznego środków pochodzących z 1,5 proc. podatku dochodowego.
Dotychczas informacja ta była przygotowywana do 31 grudnia. Po zmianach termin został przesunięty na 31 stycznia kolejnego roku.
Potrzebne będą również nowe wzory dokumentów
Zmiany ustawowe oznaczają konieczność dostosowania części aktów wykonawczych, w tym dokumentów wykorzystywanych przy konkursach i małych grantach.
Nowe regulacje dotyczą m.in. wzorów:
- ofert realizacji zadań publicznych,
- umów dotyczących realizacji zadań publicznych,
- sprawozdań z wykonania zadań,
- uproszczonych ofert,
- uproszczonych sprawozdań.
Prace nad tymi dokumentami były prowadzone w 2026 roku, a organizacje pozarządowe mogły zgłaszać swoje uwagi do przygotowanych projektów.
„Mała nowelizacja”, ale ważne oczekiwania sektora społecznego
Choć zmiany określano jako „małą nowelizację”, ich wejście w życie jest istotne dla funkcjonowania wielu organizacji pozarządowych.
Jednocześnie część środowiska pozarządowego zwracała uwagę, że przyjęte przepisy nie rozwiązują wszystkich problemów, z którymi mierzy się III sektor. Organizacje od dłuższego czasu postulowały szersze i bardziej kompleksowe zmiany dotyczące funkcjonowania społeczeństwa obywatelskiego.
Dlatego wrześniowe zmiany można traktować jako ważny krok, ale nie jako zakończenie prac nad usprawnieniem systemu współpracy państwa i samorządów z organizacjami społecznymi.
Co warto zapamiętać?
Od 1 września 2026 r.:
- mały grant może wynieść do 20 tys. zł,
- jedna organizacja może otrzymać w roku maksymalnie 40 tys. zł w ramach małych grantów,
- na małe granty można przeznaczyć do 30 proc. planowanych środków,
- znika sztywny limit 90 dni realizacji zadania w ramach art. 19a,
- większe znaczenie może mieć wkład osobowy i rzeczowy,
- 24 kwietnia ustanowiono Dniem Społeczeństwa Obywatelskiego,
- wprowadzono odznakę „Za Zasługi dla Społeczeństwa Obywatelskiego”,
- próg dla uproszczonego sprawozdania OPP wzrasta do 200 tys. zł przychodu.
Od 1 stycznia 2027 r. zaczną natomiast obowiązywać przepisy dotyczące likwidacji Funduszu Wspierania Organizacji Pożytku Publicznego i przekierowania środków do Funduszu Wspierania Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego.
Rozporządzenia potrzebne po nowelizacji
Nowelizacja przepisów z 19 czerwca 2026 r. pociągnęła za sobą konieczność przygotowania zmian w kolejnych rozporządzeniach, a także wydania nowych regulacji.
Dwa rozporządzenia zostały już opublikowane. Są to:
Na zmianę czekają natomiast dwa kolejne rozporządzenia, które określają wzory dokumentów wykorzystywanych przez organizacje pozarządowe:
- wzory ofert, ramowych umów dotyczących realizacji zadań publicznych oraz sprawozdań z ich wykonania,
- uproszczone wzory oferty i sprawozdania z realizacji zadania publicznego.
Projekty tych rozporządzeń zostały skierowane do konsultacji 31 lipca 2026 r. Organizacje pozarządowe miały 10 dni na przekazanie swoich uwag i propozycji zmian.
Zakładano, że nowe przepisy zaczną obowiązywać od 1 września 2026 r., czyli wraz z większością zmian wynikających z nowelizacji ustawy.
Na dzień 31 sierpnia 2026 r. oba projekty nie zostały jednak jeszcze opublikowane w Dzienniku Ustaw. Oznacza to, że mimo planowanego terminu wejścia w życie, organizacje nadal czekały na ostateczne wersje nowych regulacji i wzorów dokumentów.
